» همه چیز ، از زبان منطقی

منوچهر منطقي به مدت 7 سال مدير عاملي بزرگترين گروه صنعتي كشور يعني ايران خودرو را بر عهده داشت و تا ماه گذشته نيز رئيس هيات مديره ايران خودرو بود،تجربيات وي از روند تصميم سازي و برنامه‌ريزي محصولاتي كه قرار بود توليد شوند و نشده‌اند و يا اگر به مرحله توليدرسيده‌‌اند با چالشها و اما و اگر روبه رو بوده‌اند، شايد چراغ راهي در سياستگذارهاي آينده باشد.منطقي از ماجراي خودروهايي چون رانا، چري، خودرو اسلامي و تندر نود و زاوياي آن حكايتهاي جالبي دارد، از جمله قرارداد خودرو فرانسوي كه قرار بود بر اساس آن ايران در چرخه قطعه سازان بين‌المللي قرار گيرد و به گفته مديرعامل سابق اكنون هنديها جاي ايران را در اين ماجرا گرفته اند.
منطقي اكنون علاوه بر مسئوليت ساخت هواپيماهاي پهن پيكر به عنوان رئيس سازمان صنايع هوايي مشغول كار و پژوهش است. مشروح اين گفت و گو را مي‌خوانيد:
در ادامه این مطلب ، مصاحبه منوچهر منطقی با خبرگزاری فارس را به صورت گزینش شده خواهید دید . به دلیل حجم بالای این مصاحبه ، نکات خاص آن از زبان منوچهر منطقی نقل می شوند .

طراحی سمند ، داستان نیوپیکان ، 206 صندوق دار و رانا :

در طراحی و تولید سمند همانند پروتون مالزی عمل کردیم ، با این تفاوت که پروتون تغییرات خیلی کمتری را روی پلت فرم میتسوبیشی انام داده بود . در اين طراحي كه انجام داديم چون به همه ابعاد آن مسلط نبوديم يك سري چيزها از دستمان در رفت چون شناخت نداشتيم. مثلاً‌ همان اوايل كساني كه سوار سمند مي‌شدند،‌مي‌گفتند قدرت ترمز كم است، يا اتاق صدا مي‌دهد يا ديده‌ راننده از عقب محدود است و موارد متعددي مي‌گفتند كه كسي به ‌طور حرفه‌اي خودرو را طراحي كند، به اين شرايط مي‌رسد يا اگر اين كار را تجربي انجام دهد، ممكن است طي دو يا سه طراحي به آن برسد. پس ما يك سمندي را طراحي كرديم كه به دانش فني 70 درصد آن رسيديم و 30 درصد ديگر آن بخشهاي ظريف‌كاري بود كه ما نقص داشتيم

آن موقع كه پروژه به نام NP (نيوپيكان) مطرح بود، بحث شد همين كار سمند را روي پلت فرم 206 انجام دهيم و يك خودروي جايگزين پيكان درست كنيم. ديديم اگر اين كار را بخواهيم انجام دهيم بايد يك نيوپيكان 2 را هم طراحي كنيم كه در طراحي خودرو مسلط شويم. معمولاً يك كمپاني كوچك كه به بازار جهاني راه ندارد و مي‌خواهد به بازارهاي جهاني راه پيدا كند،‌با يك كسي كه تجربه‌اش بالاتر است، يك همكاري مشترك انجام مي‌دهد. ديديم كه همكار استراتژيك ما پژو است و ما مي‌توانيم در اين يك كار مشترك اشكالاتي كه در سمند بود را بفهميم.
بر اين اساس 206 اس دي تعريف شد و دستاوردهاي فوق‌العاده‌اي از نظر يادگيري در آن داشته‌ايم، اولاً ياد گرفتيم آن 30 درصد مفقوده را با كدام مراكز كار و نقص‌ها را برطرف كنيم، نكته ديگر در اين پروژه اين است كه در 206 اس دي آن 15 درصد از قطعات را بايد توسط سازندگان ايراني از اول طراحي مي‌كرديم. پژو اعلام كرد چون اين محصول صادراتي است قطعه سازان شما بايد قطعاتي شبيه به سازندگان در فرانسه توليد و طراحي ‌كنند، بنابراين ما ياد گرفتيم كه چگونه سازندگان داخلي خود را به پاي سازندگان فرانسوي برسانيم. نكته مهمتر اين است كه با اين پروژه ياد گرفتيم چگونه نسلهاي مختلف خودرو داشته باشيم. وقتي مي‌خواهيد يك محصول را در بازارهاي صادراتي، صادر شود، مشخصات خودرو در آن بازارها و شرايط ايمني با آنچه ما داريم، فرق مي‌كند. در خودروي پژو 206 اس‌دي حدود 19 مدل گذاشتند. ما ياد گرفتيم كه چگونه مي‌توان از همان ابتدا خودرو با مدلهاي مختلف را طراحي كنيم.

مطلب دوم اين است، اگر مي‌خواهيم به عنوان مثال در بازار روسيه يك خودروي جديد ارائه كنيم، چه كارهايي از نظر تبليغات و بازاريابي بايد انجام دهيم، اينها همه يادگيري است كه روي اين پروژه‌ انجام شد گرچه 206 اس‌دي فقط يك صندوق اضافه دارد، ولي براي اينكه اين صندوق را بگذاريد، كل فرآيند طراحي را بايد از ابتدا تا انتها طي كنيد، فقط در توليد 85 درصد قطعات موجود است و 15درصد از قطعات را بايد بسازيد. گام سوم اين بود كه به سمت اجزاي متحرك برويم كه اجزاي متحرك مهمترين جز موتور و در گام بعدي اكسل (محور) بود و اين دو را در گام بعدي طي كرديم.

حال بايد همه اين اجزاء را در يك پلت‌فرم مي‌گذاشتيم تا دانش خود را در طراحي خودرو يا مجموعه پلت فرم كامل كنيم. اين گام را در رانا انجام داديم ، اين خودرو داراي پلت‌فرمي بود كه 66 درصد متعلق به ايران بود و از قطعات مشترك 206 هم در آن استفاده كرديم. با داشتن پلت فرم اگر طراحي بدنه و شكل خودرو انجام مي‌داديم مي‌توانستيم، ادعا كنيم كه يك خودروساز شديم و مي‌توانيم خودرو را بر مبناي نيازهايي كه ديگران دارند، طراحي كنيم.

منطقي: برآورد قيمت رانا نزديك 11 ميليون تومان بود.
در رانا قيمت خيلي از قطعات از قطعات پژو 206 ارزان تر است و يا به صورت محدود از قطعات پژو 206 استفاده مي‌شود . بنابراين پيش‌بيني مي‌شد، اگر سبد مجموعه قطعات پژو 206 و سبد قطعات رانا را كنار هم مي‌گذاشتيم، رانا يك پله پايين‌تر مي‌آمد. نكته دوم اين است كه براي طراحي ساخت سرمايه‌گذاري نياز است. ما مسيرهايي را انتخاب كرديم كه سرمايه‌گذاري در رانا، حداقل ممكن باشد و طرحي را تهيه كرديم كه با يك سرمايه گذار خارج از ايران خودرو آن را به صورت مشترك انجام دهيم. دو شريك داخلي و خارجي را پيدا كرديم. در آنجا كل برآوردي كه شده بود و نشان مي‌داد هزينه بالا نيست و كل سرمايه‌گذاري براي مجموعه خودرو و قطعات و خط توليد حدود 100 ميليارد تومان بود. با اين مبلغ و تيراژي كه توليد مي‌شد به محدوده 11 ميليون تومان مي‌رسيديم.
طرح بررسی تولید رانا در هیات مدیره ایران خودرو در سال 89 بررسی خواهد شد.

اميدوارم پرونده رانا در ایران خودرو بسته نشده باشد . چون به هر حال خودروي خوبي است، برندي است كه در بازارهاي داخلي و خارجي كشش فوق‌العاده‌ زيادي دارد، وقتي يك خودروساز خارجي حاضر است با ما در ساخت رانا مشاركت كند.
خودروي رانا به يك تعبير ساده تمام مشخصات خودروي تويوتا مدل "ياريس " را دارد منتهي هم از نظر شكل بيروني از آن سرتر است و قيمت آنهم كمتر از نصف خودروي تويوتاي ياريس است.

خودرو اسلامی

توافقات بین کشور های گروه D8 به نتيجه رسيد. اولاً دو بحث مطرح است يكي دي هشت و يكي خودروي اسلامي. گروهي كه دنبال آن هستند و مي‌خواهند تأمين سرمايه‌ كنند، دو چيز مجزا هستند سازمان كنفرانس اسلامي كه بانك توسعه اسلامي پشت‌سر اين قضيه است، در واقع چهار پروژه بزرگ را تعريف كرده است. يكي خودرو بود، ديگري هواپيما،سوم سفينه و ماهواره و چهارمي هم بيوتكنولوژي.
در پروژه خودرو مطالعه جامعي روي كل بازار كشورهاي اسلامي انجام شد كه خودروي متناسب براي اين جامعه چيست؟ خروجي آن سه خودرو بود. اول؛ براي اغلب كشورهاي اسلامي يك خودرو بين 8 تا 10 هزار دلاري مناسب است كه تيراژ آن هم حدود 450 هزار دستگاه بود. خودروي دوم براي كشورهاي حوزه خليج فارس يك خودروي دو ديفرانسيل بود كه محدوديت قيمت نداشت و تا 70هزار دستگاه بازار داشت،خودروي سوم «ون» براي آسياي جنوب شرقي است كه متناسب كشورهاي اسلامي آنجا و حدود 150 هزار دستگاه نياز بود. بر مبناي مطالعات روي يك خودروي 8 تا 10 هزار دلار كار كرديم. 2 گزينه مطرح كرديم يك گزينه ما داشتيم و يك گزينه مالزي كه گزينه ما را گروهي كه مطالعات اقتصادي انجام داده بود،پسنديد. بر مبناي آن شروع به كار اوليه كرديم و مدل اوليه هم بيرون آمد. از اين به بعد بايد با بانك توسعه اسلامي صحبت مي‌كرديم.

مالزي ترجيح مي‌داد با توجه به اينكه در بازار خودش يك سري مدلهاي جديد داشت، تمركز را در بازار داخلي كشورش بگذارد و روي پروژه جديد درگير نشود،‌از طرفي پروژه ما بود و از نظر به كارگيري سازندگان قطعات و سازندگان تجهيزات عمدتا ايراني به كارگيري مي‌شد، لذا خيلي تمايلي براي آنها وجود نداشت.
خودرو مورد نظر ما شبيه يكي از خودروها بود، نمونه‌هايش موجود است.
سايپا دنبال اين است كه برند جديدي بسازد، محصولاتي دارد كه در بلندمدت در بازار پايدار نيست، در واقع تهديدي حس مي‌كنند و طبيعي است كه آنها در اين زمينه اشتياق بيشتري داشته باشند.

چری را برای رقابت با پراید انتخاب کرده بودیم

خودرويي كه قرار بود عرضه شود، در واقع يك محصول با سرمايه‌گذاري مشترك بود. خودرويي كه آن زمان انتخاب كرديم، خودروي به روزي بود، محاسبات را طوري انجام داديم كه اگر بياوريم، در اينجا بين 7 تا 8 ميليون تومان دست مصرف‌كننده برسد و به قيمت پايه 3250 دلار رسيد. بحث‌ها و مذاكرات انجام و تفاهم‌نامه‌اش امضا شد، براي فاز اجرايي هم سايتهاي مختلف از جمله سايت بابل كه در طرح بود، مورد مطالعه قرار گرفت و به عنوان گزينه دوم مطرح شد. ولي در زماني كه مي‌خواستيم كلنگ‌ شروع كار را بزنيم آقاي وزير صنايع مخالفت كردند.

خودرو چینی مد نظر ما همه استاندارد ها را پاس کرده بود و دلیل وزیر صنایع نیز کیفیت این خودرو بود . ( با این حال هم اکنون حدود 7 خودرو چینی از مرز استاندارد های وزارت صنایع گذشته اند و در کشور در حال تولید هستند . خبرنگار فارس در سوالی می پرسد که آیا دلیل آن رقابت جدی با پراید نبوده است که منطقی در پاسخ طفره می رود )

اگر سمند خودر ملی باشد ، مینیاتور هم هست :

سايپا كاري كه ايران خودرو در سمند انجام داده را از سال 81 شروع و اقدام به طراحي مشابه كرد. اگر سمند خودروي ملي باشد مينياتور هم مي تواند در همين كلاس(رده) مطرح باشد.

گام اصلي قرارداد تندر 90 در ايران برداشته نشد

در شروع قرارداد چون به عنوان اولين قرارداد به صورت سرمايه‌گذاري مشترك بود، با توجه به اين كه رنو هم براي سرمايه‌گذاري مشترك در ايران به اندازه خودش ريسك كرده بود و ساير كمپانيها توصيه مي كردند رنو اقدام به سرمايه گذاري مشترك در ايران نكند، طبعا براي اينكه بيايد و ريسك خودش را كاهش دهد، چند بند در قراردارد به نفع خودش گذاشته بود. قرارداد تا حدي به نفع خود رنو است، ولي يك نكته مهم اين است كه در اين نوع قراردادها دو نوع خروجي وجود دارد كه ما يك خروجي را نگاه مي‌كنيم و آن اينكه از نظر مالي وضعيت چگونه است، ولي پشت سر اين خروجي ديگري است كه وقتي يك شركتي با شما سرمايه‌گذاري مشترك انجام مي‌دهد، فناوري متعددي را در حوزه خودرو سازي ما منتقل مي‌كند كه ما اين را از دست داديم. قرار بود در رنوپارس يك مركز تحقيقات مشترك ايجاد شود منتها چون قرارداد پيش نرفت، اين موضوع و ساير موضوعات ديگر مربوط به فناوري به فراموشي سپرده شد.
قرار بود شركت سوم بين سازمان گسترش ايران و رنو تشكيل شود. اين كش و واكش‌ها كه انجام شد. اولا آن تمركز كه رنو مي‌خواست در ايران به وجود بياورد، را ايجاد نكرد، مثلا قسمتي از سرمايه‌گذاري را با هنديها انجام داد که نقض قرارداد نبود؛ چون در قسمت دوم پيش بيني شده بود كه اگر شرايط مساعد بود، در گام دوم اجرا شود، اما قبل از اين كه گام اول برداشته شود، بحثهاي متعدد قراردادي و سياسي باعث شد آنها به اين جمع بندي برسند.

هر طرف 750 ميليون دلار كه در مجموع 1.5 ميليارد دلار مي‌شد، در مرحله اول نصف آن يعني دو طرف 750 ميليون دلار سرمايه گذاري مي‌كردند و مرحله دوم 750 ميليون دلار ديگر را.

ماجراي توليد 206 پلاس در ايران خودرو

داستان پژو 207 اين است كه خودروي پژو قرار بود كه خودروي 206 را در 2011 از رده خارج كند، بنابراين وقتي بخواهد از خودرويي را از رده خارج كند يك خودروي ديگر را طراحي مي‌كند تا جايگزين شود. آنها خودروي 207 را طراحي كردند ولي خيلي گران تمام مي‌شد و اقبال مشتريان به آن كمتر است،بنابراين تصميم گرفتند شماي كلي يا استايلي كه بر روي 207 جذاب است را روي پژو 206 پياده سازي كنند، كاري كه در پژو انجام شد يك سري قطعات را از 207 به 206 منتقل كردند و در واقع طراحي جديدي انجام دادند، چون پژو 206 و 207 دو چيز متفاوت بود. داخل فرانسه پشت خودرو نوشته‌اند "206 بعلاوه " به اين ترتيب عمر پلت فرم را از 2011 تا 2014 براي يك سري از بازارها گسترش دادند.

اگر دقت کنید ، مالزي پروتون را يك مدل ساختند و مدل اوليه نسبت به محصول ما خيلي پايين‌تر بود اما در طراحي خودرو از ما خيلي جلو افتاندند و هر سال يك مدل جديد عرضه مي‌كند. حتي در تبليغات خود ادعا مي‌كند هر 18 ماه يك خودروي جديد ارائه مي‌كند. يعني وقتي كه نمونه اوليه بيرون آمده، قادر است بلافاصله همان نمونه را توليد كند. آنها براي اينكه از صنعت داخلي خود حمايت كنند برنامه‌ريزي كردند تا سال 2007 با تعرفه بالاي از خودروسازي خود عمل كنند، ولي در 2007 كه به شرايط رقابت نرسيدند حمايت‌ها را 2 سال تمديد كردند،در عين حال بعد از آن ديگر حمايت‌ها تمديد نشد و الان به سرعت سهم بازار داخل خود را از دست مي‌دهند يا حداقل پروتون سهم بازار داخل را از دست مي‌دهد. چون كه علاوه بر پروتون يك خودروسازي دوم يعني پرادو دارند كه همان خودروي ژاپني را با برند داخلي مالزي توليد مي‌كنند و سهم آنها از بازار داخلي حدود 40 درصد است، بنابراين روندي كه مالزي طي كرد يك آيينه آتي ما است. حال آينده آتي ممكن است 5 تا 3 سال آينده اتفاق بيفتد. اگر ما همين روند را تثبيت كنيم پيش‌بيني مي‌شود سهم بازار 98-97 درصدي كه ما داريم، با اين روند كم شود و به حول و حوش 60 درصد برسد و سپس به حدود 40 درصد كاهش يابد.

مصاحبه ای از محمود نکونام ( خبرگزاری فارس )

توجه : همه ی بخش های این مصاحبه ذکر نشده ان د، بلکه برخی بخش های خاص و مورد توجه آن برگزیده شده اند . ضمنا سوالات پرسیده شده در قالب بخشی از پاسخ به متن مصاحبه اضافه گردیده اند .